Với tôi, Tết không chỉ là 'thịt mỡ, dưa hành...' mà còn là '... câu đối đỏ'. Nói người Việt 'ăn Tết' cũng đúng, nhưng nói người Việt 'chơi Tết' có lẽ càng đúng hơn. Ngày Tết, nhà giàu có cách chơi Tết của nhà giàu, nhà nghèo có cách chơi Tết của nhà nghèo.

Dù nghèo hay giàu, hèn hay sang thì Tết đến, nhà nào cũng tranh thủ lau dọn nhà cửa, sắp xếp lại đồ đạc, quét vôi ve... Người lớn dọn dẹp, trẻ con thì lăng xăng bên cạnh... cũng đủ thấy cái chộn rộn, háo hức trong lòng người.

Trên ban thờ, dù mâm cao cỗ đầy hay khiêm tốn thế nào cũng có mâm quả, mà dù ít hay nhiều thế nào cũng có nải chuối xanh với quả bòng, và không thể thiếu chiếc bánh chưng, ấm trà, bao thuốc... Nhà giàu có nhiều cách chơi sang, nhà nghèo cũng cố không cành đào thì chậu cúc vàng, không chậu quất nhỏ nhỏ thì cành hải đường thanh tao cắm trong cái lọ xinh xinh đặt bên bàn nước. Bấy nhiêu thôi cũng đủ để thấy bóng dáng Nàng Xuân đang ghé qua nhà. Rồi chọn những bộ áo quần tươm tất nhất, sắp sửa bộ chén sạch đẹp nhất cùng ấm trà xanh bên câu chuyện vui đầu xuân... Từ cảnh đến người, từ cụ già đến trẻ nhỏ, đều rộn ràng, nôn nao mỗi khi Tết về.

Cho dù cả năm có vất vả và thiếu thốn thì ngày 30 Tết, nhà nào cũng bận rộn chuẩn bị mâm cơm cúng tất niên, tiễn một năm cũ qua đi, cầu mong một năm mới nhiều sức khoẻ, may mắn và đầy đủ hơn sẽ đến. Mâm cơm ấy thế nào cũng phải có thịt, có canh, có xôi. Và một món ăn rất quen thuộc trên mâm cơm của nhiều gia đình, dù nghèo, dù giàu là món nem. Nói về món ăn này, người xưa có câu "Nem công chả phượng", ý nói lên sự sang trọng của món ăn chuyên được phục vụ trong các dịp yến tiệc của triều đình.

Ngày nay, nem đã trở thành món ăn phổ biến của các gia đình không chỉ riêng trong dịp lễ Tết sum vầy, nhất là những gia đình có nhiều trẻ nhỏ. Người cầu kỳ và có điều kiện thì làm nem với tôm, cua, thịt. Người không có điều kiện thì làm với thịt không. Nhưng không thể thiếu mộc nhĩ, nấm hương, miến, giá đỗ, trứng. Có người thái chỉ cà rốt cho vào để vừa tăng màu sắc, vừa giòn nhân. Cũng là tôm, nhưng người thì thích để cả con gói theo chiều dài chiếc bánh đa, khi rán ngập trong mỡ con tôm ửng đỏ trông rất đẹp và hấp dẫn. Nhưng phần lớn mọi người thích bóc nõn tôm rồi băm nhuyễn hoặc xắt nhỏ cho vào nhân, như thế nhân sẽ thơm đều hơn. Thịt ba chỉ xay, tôm, cua, mộc nhĩ, nấm hương, miến, giá đỗ, trứng, cộng thêm ít hành lá xanh thái nhỏ... làm bát nhân vừa hài hoà, sinh động, vừa thật vui mắt. Nêm mì chính và hạt tiêu, trộn đều cho nhân thật ngấm và thật nhuyễn. Sau đó mới gói bánh đa.

Bánh đa nem cũng có rất nhiều loại. Nhưng ngon nhất là loại bánh đa được gói trong lá chuối, xếp thành từng xấp 20 cái, gói nem vừa mềm, ăn vừa đậm đà và rất thơm. Khi gói có thể dùng bia làm mềm bánh, lúc rán nem sẽ giòn và có màu vàng tươi sáng và đẹp. Từ khi lập gia đình, mỗi lần làm món nem, tôi lại nôn nao khi nhớ lại những bữa cơm sinh viên cách đây chục năm. Chỉ có 2000-3000đ/bữa nhưng cũng có nem, cũng có đậu, cũng có rau. Những chiếc bánh đa nem ấy, hầu như chỉ có cà rốt, mộc nhĩ và vỏ bánh đa gói bên ngoài, nhưng với bàn tay chế biến khéo léo của chị chủ quán, nem đã trở thành món ăn đặc sản của lũ học sinh nghèo xa nhà chúng tôi. Bây giờ nhớ lại, tôi vẫn cảm nhận được nguyên vẹn cái cảm giác ngon lành, ngọt ngào từ đầu lưỡi, và cả sự háo hức ngay từ lúc đứng chờ chị chủ quán cắt nem... cái cảm giác mà về sau này, cho dù được ăn rất nhiều loại nem ngon và đặc biệt như nem cua bể, nem tu hài... nhưng tôi đều không tìm lại được. Với tôi, chính từ những ngày tháng xa nhà đầu tiên, thiếu thốn nhưng đầy ắp kỷ niệm, lần đầu tiên tôi hiểu được đầy đủ thế nào là lạnh, thế nào là đói... Chính từ những năm tháng ấy đã cho tôi rất nhiều vốn sống, để trưởng thành.

Tôi vẫn hay nhớ một câu nói: "Khi bạn nấu một món ăn cho những người yêu thương, bạn dành cho món ăn đó tâm huyết và tình cảm của bạn, tức là bạn đã thành công rồi". Chế biến một món ăn không đơn thuần là pha chế, nấu nướng theo công thức mà thực chất bạn đang sáng tạo nên sản phẩm của tình yêu thương. Món nem, có lẽ với rất nhiều người, là món ăn quen thuộc và dễ làm. Nhưng mỗi khi làm nem vào những dịp lễ Tết, tôi luôn cảm thấy thích thú và say mê, giống như một người đang sáng tạo nghệ thuật vậy.

Một đĩa nem vàng rộm, nóng hổi được trang trí bằng vài nhánh mùi hững hờ bên trên, đặt bên cạnh đĩa rau sống xanh non, mát rượi, bát mắm dấm vàng tươi quyện với màu trắng của hành tây thái chỉ, cà rốt tỉa hoa, điểm xuyết những lát ớt vui mắt bên cạnh những sợi giá đỗ trắng ngần... thật không gì hấp dẫn và khơi gợi cảm giác thèm ăn bằng. Tất cả những cái đó, cùng với đĩa thịt gà được chặt xếp gọn ghẽ, đĩa xôi gấc dẻo mềm, bát canh miến nóng dậy mùi rau dăm... là đã có thể xếp được mâm cơm cúng vừa thanh đạm mà vẫn đủ đầy, dẻo ngọt và ấm cúng.

Chiều 30 Tết, đứa nhỏ hết quanh quẩn bên chân mẹ, hít hà mùi chả nem thơm phức ngập tràn gian bếp, lúc lại lăng xăng theo bố lên nhà sắp ban thờ chuẩn bị cúng tất niên. Gần 30 năm sau, cũng chiều 30 Tết... bản nhạc Happy New Year quen thuộc của ban nhạc ABBA quyện trong những những hạt mưa xuân lất phất rơi, trong mùi hương thơm nồng nàn và tiết trời se lạnh của chiều cuối năm... dường như khiến cho căn nhà nhỏ thêm đầm ấm...

Tôi gắp ra đĩa chiếc chả nem nóng hổi cuối cùng và sắp mâm cơm cho chồng chuẩn bị cúng... Dưới chân tôi, cậu con trai bé bỏng ngây thơ và háo hức, lon ton, lúc chạy ra, lúc chạy vào... hệt như tôi của ngày xưa...
Hạnh phúc, với tôi, là thế đó...

Bình Xuân